67 Wassily Kandinsky

Ken je dat gevoel, dat je opeens iets opnieuw ziet, alsof je het nog nooit eerder hebt gezien en dat je het dan opeens herkent en dan is de betovering weg. Het is gewoon een kussen dat een beetje raar ligt of het is een jas over een stoel. Het overkomt ons allemaal wel eens en het overkomt Wassily Kandinsky (1866-1944) in 1910, wanneer hij aan het eind van de dag vermoeid zijn atelier binnenkomt en in de avondschemering een schilderij ziet staan dat hij niet direct herkent. Hij wordt getroffen door de schitterende kleuren die opeens hun vorm kwijt zijn: “…Ik bevond me onverwacht voor een schilderij van een onbeschrijfelijk overweldigende schoonheid. Verbaasd bleef ik staan, gefascineerd door dit werk … Het schilderij had geen onderwerp, het stelde geen enkel herkenbaar object voor, het was uitsluitend samengesteld uit lichtende kleurvlekken …”

Dan is de betovering voorbij en ziet hij welk schilderij het is. Hij had het niet herkend omdat het op zijn kant stond. De volgende dag probeert hij opnieuw om het schilderij als abstract, zonder voorstelling te zien, maar de schemering ontbreekt en de betovering komt niet meer terug. Maar als aangeraakt door de engelen stort hij zich op het maken van schilderijen die niet iets voorstellen, die non-figuratief zijn, die abstract zijn, omdat hij zich realiseert dat de voorstelling, het figuratieve, zijn werk schaadt. En zo is de abstracte schilderkunst geboren.

Kandinsky gaat dan, naar eigen zeggen, schilderen zoals hij naar muziek luistert. Het is een verhaal als duizend andere uit de schilderkunst, maar het aardige van dit verhaal is dat je het zelf met enige regelmaat ook beleeft. Je ziet iets wat er niet is, het houdt even stand en dan opeeens is het weg en zie je alleen nog wat er wel is. Het aardigste vind ik het nog als het verschijnsel zich voordoet in je gewone dagelijkse omgeving, dat iets anders is dan het is omdat je het niet gelijk herkent, door het licht of een wat andere gemoedstoestand. Ik ben benieuwd hoeveel mensen dit herkennen en hoeveel mensen zich nu afvragen, waar heeft-ie het eigenlijk over, ik begrijp er niks van, ik heb zoiets nog nooit meegemaakt.

Misschien zit het wel in onze hersenen, die de neiging hebben om overal betekenis aan te geven en van alles wat zich voordoet nog iets te maken, zoals Barry Stevens het zegt: Als je valt, altijd iets van maken, meisjes. Dat wil ons hoofd ook, dat eigenlijk niet tegen betekenisloosheid kan, dat wil dat iets begrepen kan worden en daarom ook overal gezichten in ziet, ook waar ze niet zijn, het schijnt een noodzakelijk overlevingsmechanisme te zijn om gezichten en vormen te herkennen. Dat klinkt misschien wat zwaar op de hand, maar stel je maar eens voor dat je geen gezichten meer zou herkennen. Je zou je steeds opnieuw aan iedereen moeten voorstellen. Dat zou toch een mooie boel worden, misschien aardig voor een Monty Python sketch maar verder behoorlijk onhandig. Please to meet you, hope you guess my name… Het kan wel bijzonder lastig zijn om een gezicht te herkennen als je het in een andere context ziet, maar veel erger is het voor de meesten van ons toch niet. Het verhaal gaat ook dat Kandinsky een schilderij abstract heeft geschilderd en er per ongeluk achter kwam, toen hij het omdraaide, dat het een schilderij was van een straat in Murnau. Eerlijk gezegd geloof ik daar geen bal van, temeer daar ik het net zelf bedacht heb.

Ate Vegter, 27 augustus 2015

Advertentie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s