865 Liefde en de dood

Gisteravond heb ik Onno Blom uitgelezen. Dik duizend zinderende pagina’s over beeldhouwkunst, schilderkunst en literatuur. Blom heeft met Het Litteken van de Dood een meesterwerk geschreven. Zijn biografie over Jan Wolkers leest als een roman van Jan Wolkers. Wat heerlijk om hem van de eerste tot de laatste letter nog beter te leren kennen. Wat een heerlijke man en wat een geweldig turbulent leven. Wat een vitaliteit!

Wolkers is al tien jaar dood, maar Het Litteken van de Dood brengt hem weer helemaal tot leven. Wolkers zag zichzelf als beeldhouwer, schilder en schrijver, nadrukkelijk in die volgorde, maar voor mij is hij de grote schrijver, die daarnaast beeldhouwde en schilderde. De schrijver waarvan ik bijna alle boeken heb gelezen, romans en essays en toneel en de laatste jaren gelukkig ook nog veel dagboeken, die het verhaal opnieuw vertellen. ‘Niemand is dichter bij de waarheid gebleven dan ik,’ zegt Wolkers over zijn leven en werk, dat hij als één geheel beschouwt en inderdaad zit het zo in elkaar vervlochten in dat je het niet kunt ontrafelen zonder het stuk te maken. Al zijn verhalen zijn echt gebeurd en veel is ‘echt gebeurd terwijl ik het schreef’ zegt hij daarover.

Het is goed om daarbij de woorden van Vladimir Nabokov in gedachten te houden: ‘To say a story is a true story is an insult to both art and truth.’ Of zoals onze goeie ouwe Bertus Aafjes al zei: ‘Dichters liegen de waarheid.’ Wolkers beriep zich nog wel eens op het werkelijkheidsgehalte van zijn verhalen maar bleek die werkelijkheid vaak ook zelf te verzinnen. Hij was een verwoed verzamelaar van alles waarmee hij zijn boeken kon schrijven en documenteren. Even schieten er gedachten aan Boudewijn Büch door mijn hoofd. Belangrijke thema’s uit het werk van Wolkers zijn liefde, seksualiteit en natuurlijk de alomtegenwoordige dood. De liefde en de dood, le rouge et le noir van Stendhal. Wolkers’ boeken gaan over de dood van degenen die hij liefhad: Kort Amerikaans over de dood van zijn broer, Een Roos van vlees over de dood van zijn tweejarige dochtertje Eva, Turks Fruit over de fictieve dood van zijn grote liefde Annemarie, De Walgvogel over de dood van zijn vader en De Junival over de dood van zijn moeder en zijn poes Voske die eenentwintig jaar naast zijn schrijfmachine lag:

‘… ze klom langs mijn broekspijp omhoog alsof het een boomstammetje was en ging naast mijn schrijfmachine liggen terwijl ze fel naar mijn over de toetsen bewegende vingers keek. En iedere keer als de wagen van de schrijfmachine haar aanslagsgewijs over het tafelblad weggeschoven had en ik aan een nieuwe regel begon, kroop ze terug. Ze vond het heerlijk zo ratelend opzij geschoven te worden en ze moet in het begin beslist gedacht hebben dat ik daar achter die machine zat om haar te amuseren. Maar al gauw was ze te zwaar geworden zodat de wagen van de schrijfmachine tegen haar wollige bont vastliep. Toen ik haar een paar keer zo neergelegd had dat ze nog net geraakt werd maar me niet meer hinderde bij het schrijven, ging ze daar in het vervolg altijd liggen. Binnen de kortste tijd wist ze precies de afstand. En zodra ze de machine hoorde ratelen vlijde ze zich daar neer en bleef liggen tot ik met werken ophield. Dat heeft ze zo volgehouden, genietend van het geluid en de warmte van de bureaulamp. Meer dan twintig jaar.’ Zo, nu heb je ook het mooiste van Jan Wolkers, uit De Junival, gelezen. Levendiger poëzie is er nauwelijks over de liefde. Ook al is hij al tien jaar dood.

Ate Vegter, 29 november 2017
www.atevegter.wordpress.com

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s