948 Catch 22 – 2

Ach ja, het is een prachtig boek, dat Catch 22. Heb je het al gelezen? Nee, dat zou wel heel snel zijn, maar misschien had je het al gelezen en dan kun je het eigenlijk alleen maar met mij eens zijn, want zo’n boek is het wel. Het was nog niet zo eenvoudig voor Joseph Heller om het te schrijven. Het leest wel als een trein maar hij heeft er zeven jaar aan gewerkt.

Hij schreef eerst korte verhalen en wilde eigenlijk wel een boek schrijven over zijn ervaringen in de oorlog als bombardementsvlieger, maar het boek kwam er gewoon niet: ‘Ik zag ook wel dat dat soort verhalen uit de mode begon te raken. Ik wilde iets schrijven wat erg goed was en ik had niets goeds om over te schrijven. Dus schreef ik niets.’ zegt Heller in een interview met Sam Merril voor de Playboy. Het duurt nog geruime tijd voor het zover is, totdat hij, waarschijnlijk in 1954, Dood op krediet van Céline leest:

‘Ik lag in bed aan Céline te denken, toen ik opeens op de openingszinnen van Catch 22 kwam: “Het was liefde op het eerste gezicht. De eerste keer dat hij de predikant zag, vond Blank hem al fantastisch.” De naam Yossarian is pas later bij me opgekomen en de predikant was niet noodzakelijk een legerpredikant. Hij had ook een gevangenispredikant kunnen zijn. Mijn hoofd liep die nacht over van ideeën omtrent plot, tempo, vorm, stijl en toon, vrijwel precies zoals ze uiteindelijk in het boek terecht zijn gekomen.’

De volgende ochtend schrijft hij op zijn werk het eerste hoofdstuk en stuurt dat naar zijn literair agent. Het heeft dan nog de titel Catch 18. Het duurt even voordat de rest van het boek klaar is en door een bureauredactrice die allerlei goeie zinnen in slechtlopende zinnen verandert loopt het boek nog meer vertraging op en dan is daar opeens de aankondiging van Mila 18 van Leon Uris, een veronderstelde bestseller, het is inmiddels 1961, en het is ondenkbaar dat bij dezelfde uitgever twee oorlogsboeken verschijnen met 18 in de titel. Het is een enorm gepuzzel om een nieuwe titel te vinden, want het ene getal is niet grappiger dan het andere, maar uiteindelijk bekt Catch-22 het beste en het is dan nog onvoorstelbaar dat het boek niet alleen een bestseller wordt, maar dat Catch-22 een wereldwijd gebruikte uitdrukking wordt voor een situatie waaruit je niet kunt ontsnappen.

Dat Heller kort na verschijnen de naam van de legerpredikant moet veranderen omdat iemand met precies dezelfde naam hem een proces wil aandoen is nog maar een van de vele anekdotes waarmee het boek omgeven blijft. Neem, lees, geniet van de briljante postmoderne experimentele structuur en wordt wijs, gek en verstandig als Yossarian voor de rest van je leven. Het zal na publikatie van het boek niet lang meer duren voordat het tijdens de Vietnamoorlog wordt ingehaald door de werkelijkheid, wanneer er een nieuwsbericht uitgaat waarin staat dat het kleine dorp Ben Tre, vlak onder Saigon, is vernietigd om het te redden.

 

Ate Vegter, 19 februari 2018

www.atevegter.wordpress.com

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s